Blog
Anatol
0 obserwujących 15 notek 9882 odsłony
Anatol, 18 grudnia 2010 r.

Dług zagraniczny i przepływy dewizowe w Polsce w latach 1988-91

W wielu artykułach i opiniach publikowanych na forach internetowych często rozpowszechniana jest teza o gigantycznej grabieży finansowej jaka spotkała Polskę po 1989. Grabież miała polegać na wytransferowywaniu z Polski dewiz przy wykorzystaniu patologicznych operacji na długu zagranicznym w wykonaniu FOZZ, banków dewizowych jak również "transferów walizkowych" po przewalutowaniu wypłaconych odsetek bankowych po stałym i gwarantowanym na okres 1,5 roku  kursie USD ("gwarantowane" bez względu na zakres nieprzewidzianych, przyszłych wahań popytu i podaży dewiz w Polsce). Jeżeli rzeczywiście taka grabież występowała, to aby zasłużyć na takie miano musiała wywoływać negatywne skutki dla płynności dewizowej w gospodarce, zaopatrzenia w towary importowane czy stanu zadłużenia dewizowego państwa. Spróbuję przedstawić i ocenić zmiany w narażonych na straty poszczególnych elementów przepływów dewizowych Polski.


Płynność dewizowa państwa

Tabela 1
[mln USD] 1988 1989 1990 1991
Odsetki zapłacone 950 1066 430 888
Spłaty kapitału kredytu 649 500 310 347
Nowe kredyty -259 -226 -428 -786
Kredyty MFW     -479 -322
Saldo obsługi długu 1340 1340 -167 127
 
Rezerwy dewizowe 2250 2500 4650 3814
Przyrost rezerw dewizowych 530 250 2150 -836
 
Import dewizowy towarów i usług 6991 7987 9402 13463
 
Saldo podaży dewiz 8861 9574 11385 12754
18435 24139
GUS (MRS 1989, DRS 1992), (I. Antowska-Bartosiewicz, W. Małecki. "Zadłużenie zagraniczne ...")

 

Jak widać w powyższym zestawieniu, płynność dewizowa państwa w zakresie obsługi importu i  rezerw NBP  poprawiła sięw latach 1990-91 o blisko 6 mld USD (w stosunku do lat 1988-89). Wyraźne poprawienie sytuacji w tym zakresie wystąpiło pomimo ujemnego w 1991 salda operacji dewizowych, nie związanych z oficjalnymi obrotami handlu zagranicznego czy obsługą długu : 

Tabela 2
Transfery [mln USD] 1988 1989 1990 1991
Transfery prywatne 1433 1144 1676 308
Saldo błędów i opuszczeń -360 -178 360 -713
Saldo 1073 966 2036 -405
2039 1631
GUS (MRS 1989, DRS 1992)

 

Saldo tych operacji w latach 1990-91 było o 400 mln USD gorsze niż w latach 1988-89 i nie miało żadnych negatywnych skutków w zakresie podaży dewiz dla obsługi importu czy też strat kursowych (bez rekompensaty w postaci odsetek od depozytów złotówkowych) po stronie sprzedających waluty - zarówno sektora publicznego jak prywatnego - które zaistniałyby w przypadku załamania się polityki dewizowej państwa (analogicznie jak w PRL latach 80-tych).


Dewizowe zadłużenie zagraniczne

Do kosztów polityki dewizowej po 1989 i źródeł finansowania wszelkich "grabieżczych transferów" (FOZZ, Bank Handlowy, ART-B), często zalicza się wzrost  wartości dewizowego zadłużenia zagranicznego  w 1990 o 7,7 mld USD :

Tabela 3
[mld USD] 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991
Zagraniczne zadłużenie dewizowe 29,3 33,5 39,2 39,2 40,8 48,5 48,4
GUS (MRS 1989, DRS 1992)


Wzrost zadłużenia dolarowego w 1990 wynikał  przede wszystkim z kapitalizacji części zaległych odsetek w kwocie 2,5 mld USD (DRS 1992) oraz znacznego osłabienia kursu USD względem innych walut w których nominowane było zadłużenie - wzrost wyceny długu z tego tytułu oceniany jest na 4,2 mld USD, podobnie jak to było w 1987 (I. Antowska-Bartosiewicz, W. Małecki. "Zadłużenie zagraniczne ...").

Na podstawie struktury walutowej długu zagranicznego na koniec 1988 (to samo źródło) i kursów NBP z 1990 ( Archiwalne kursy walut NBP ) przeprowadziłem własne obliczenia różnic kursowych walut zadłużenia względem USD : 

Tabela 4
  Struktura walutowa
długu w 1988
Wzrost kursu walut
 do USD w 1990
Struktura walutowa długu
skorygowana o zmiany kursowe w 1990
USD 0,3790 0,00% 0,3790
DM 0,2340 13,16% 0,2648
CHF 0,1210 20,81% 0,1462
FRF 0,0830 13,53% 0,0942
ATS 0,0690 13,03% 0,0780
GBP 0,0330 19,21% 0,0393
Inne 0,0810 0,00% 0,0810
Razem 1,0000   1,0825
 
Wycena długu na koniec 1989 [mld USD] 40,80
Kursowy wzrost wyceny długu 1990 [mld USD] 3,34

 

Powyższa wycena jest zaniżona ponieważ nie uwzględnia spadku udziału długu nominowanego w USD z tytułu osłabienia tej waluty także w roku 1989 oraz wzrostu wyceny długu dla 8,1% zadłużenia w walutach innych i skapitalizowanych w lutym 1990 odsetek, dla których nie znalazłem danych o strukturze walutowej (a wg danych NBP prawie wszystkie notowane waluty wymienialne umocniły się do USD - za wyjątkiem funta libańskiego i tureckiego, dolara kanadyjskiego i australijskiego oraz rupii indyjskiej).

Jedynie kwota ok. 1 mld USD dotyczyła  nowych pożyczek zaciągniętych w 1990 (uwzględnione w bilansie podaży dewiz w Tabeli 1).

 

Dewizowe zadłużenie krajowe

Innym źródłem podwyższonej płynności dewizowej po 1989 miały być depozyty dewizowe na kontach walutowych ludności i przedsiębiorstw zgromadzone w czasach PRL. Chodzi o uznanie przez Skarb Państwa roszczeń 4 banków (NBP, Banku Handlowego w Warszawie SA, Banku Pekao SA i PKO BP), związanych z rozliczeniami dotyczącymi operacji zagranicznych w latach 80-tych na sumę 5,3 mld PLN. Wymienione banki otrzymały korzystnie oprocentowane obligacje Skarbu Państwa, nominowane w USD; wartość przekazanych  wyemitowanych 1.01.1991 obligacji wynosiła 5,453 mld USD.

Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Tematy w dziale